Wiesław Myśliwski (1932 - 2026)

Wiesław Myśliwski (1932 - 2026)

Wiesław Myśliwski był prozaikiem, dramatopisarzem i scenarzystą filmowym. Ukończył polonistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Przez wiele lat pracował jako redaktor w czasopismach i wydawnictwach literackich (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, kwartalnik „Regiony”, dwutygodnik „Sycyna”). Pisarz debiutował w 1967 roku powieścią Nagi sad, która była zaskoczeniem dla krytyków przez to, że charakteryzuje się dojrzałością, zawartością, ale także portretem ojca sporządzanym przez syna. Myśliwski był członkiem Narodowej Rady Kultury, gdzie pełnił rolę wiceprzewodniczącego, ale także wchodził w skład Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa. Dwukrotnie został uhonorowany prestiżową nagrodą Nike – za Widnokrąg oraz Traktat o łuskaniu fasoli. Został także odznaczony tytułami doktora honoris causa Akademii Świętokrzyskiej im. Jana Kochanowskiego, Uniwersytetu Opolskiego, Uniwersytetu Rzeszowskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Swoją twórczość związał głównie z tematem wiejskim, przez co odbiegał od tradycji literackich. Jego utwory wykraczają jednak poza nurt literatury chłopskiej, dzięki swej filozoficznej i antropologicznej doniosłości. Posługując się realiami społeczno-historycznymi, kulturowymi i psychologicznymi oraz ludową stylistyką, pisarz wykorzystywał wielką metaforę w celu uchwycenia psychicznych konsekwencji społecznych procesów migracyjnych. Indywidualnym doznaniom bohaterów swoich dramatów nadaje cechy typowości społecznej. Podjął problem przewartościowania pojęć, wywołany zmianą stosunków na wsi do wprowadzenia reformy rolnej, a także problem wierności wobec zasad moralnych w okolicznościach okupacyjnych, uwydatniając przy tym względność wartościowania czynów ludzkich. Prozaik stanowi w literaturze polskiej bardzo ważną postać, co wynika z podejmowanych przez niego zagadnień, które są istotne dla współczesnej kondycji wsi. Jednocześnie podniósł on prozę nurtu chłopskiego w taki sposób, aby móc przeprowadzić dialog o uniwersaliach ludzkiej egzystencji.

W utworach Myśliwskiego głównym celem nie jest zatrzymanie świata chłopskiego czy dawnych form życia zbiorowego wsi, ponieważ podlegają one znaczącym przemianom. Pragnie on raczej zbudować całościową wizję świata ludzkiego z elementów kultury chłopskiej. Ta chłopskość Myśliwskiego jest kwestią artyzmu, ponieważ istotny jest dla niego sposób opowiadania i właśnie to decyduje o wartości literatury, ale także o jej charakterze. To właśnie w jego prozie toczy się ciągła walka o uznanie tożsamości chłopskiej z uniwersalną. Lokalność i chłopskość są przez niego postrzegane w wymiarze ludzkiego uniwersum, a chłop jest jedynie odniesieniem do postaci człowieka.

Głównymi cechami języka autora Kamienia na kamieniu jest kunsztowność, poetyckość i muzyczność. Ma on bardzo znaczące nacechowanie stylistyczne, a jedną z cech szczególnych jest jego metaforyczność. Pisarze nurtu chłopskiego uważali, że aby zaznaczyć odrębność tego typu prozy, należy wprowadzić do utworów elementy gwar. Odbywało się to w różnym natężeniu – od ledwo zauważalnej stylizacji, po zastąpieniu powszechnej polszczyzny określoną gwarą.

Twórczość:

• •

  Nagi sad, 1967;

• •

  Pałac, 1970;

• •

  Złodziej, 1973;

• •

  Klucznik, 1978;

• •

  Kamień na kamieniu, 1984;

• •

  Drzewo, 1989;

• •

  Widnokrąg, 1996;

• •

  Requiem dla gospodyni, 2000;

• •

  Kres kultury chłopskiej, 2003;

• •

  Traktat o łuskaniu fasoli, 2006;

• •

  Ostatnie rozdanie, 2013;

• •

  Ucho Igielne, 2018;

• •

  Myśliwski - Bocheński. Rozmowy istotne, 2021;

• •

  W środku jesteśmy baśnią. Mowy i rozmowy, 2022;

• •

  Dramaty. Złodziej, Klucznik, Drzewo, Requiem dla gospodyni,  2023.

Najważniejsze cytaty z jego twórczości:

• •

  „Bóg się każe słowami modlić, bo bez słów nie odróżniłby człowieka od człowieka. A i człowiek sam siebie by nie odróżnił, gdyby nie miał słów. Od słowa zaczyna się życie i na słowach kończy. Bo śmierć to tak samo tylko koniec słów.” (W. Myśliwski – Kamień na kamieniu)

• •

  „Ile niewypowiedzianych słów przepadło na zawsze. A może ważniejsze były od tych wszystkich wypowiedzianych.” (W. Myśliwski – Traktat o łuskaniu fasoli)

• •

  „Że szczęścia należy szukać w sobie a nie naokoło. Że nikt go człowiekowi nie da, jak sam sobie go nie da. Że szczęście jest nieraz bliziutko, może w tej ubogiej izbie, gdzie się całe życie żyje, a ludzie Bóg wie gdzie go szukają.” (W. Myśliwski – Kamień na kamieniu)

• •

  „To prawda, że całe życie musimy udawać, aby żyć. Nie ma chwili, żebyśmy nie udawali. I nawet sami przed sobą udajemy. W końcu jednak przychodzi taka chwila, że nie chce nam się dłużej udawać. Stajemy się sami sobą zmęczeni. Nie światem, nie ludźmi, sami sobą.” (W. Myśliwski – Traktat o łuskaniu fasoli)

• •

  „Nie powinniśmy się rodzić, kiedy nie umiemy żyć.” (W. Myśliwski – Kamień na kamieniu)

• •

  „Młodość nie jest tak pociągająca, jak się panu może wydaje. Młodość to zmarnowany czas. Zmarnowany na złudzenia. Jakby życie ofiarowując nam młodość, zadrwiło z nas, aby tym dotkliwiej nas potem doświadczyć.” (W. Myśliwski – Ostatnie rozdanie)

• •

  „Po nikim tak człowiek nie widzi dokładnie starości jak po starzejącym się ojcu, matce. To starość, która nas boli, z którą współcierpimy, na którą jesteśmy skazani, aby się w niej przeglądać i odnajdywać siebie. Może to dzięki ich starości przyzwyczajamy się i do własnej i z większym zrozumieniem ją znosimy.” (W. Myśliwski – Ucho igielne)